Czynniki wpływające na rozwój alergii

Alergie to obecnie jeden z największych problemów zdrowotnych, z jakimi boryka się nasza cywilizacja. Bardzo ciężko jest jednoznacznie powiedzieć, co stoi za znacznym zwiększeniem częstotliwości występowania alergii. Na świecie już od wielu lat prowadzi się liczne badania, które mogłyby pokazać przyczynę tego stanu rzeczy. Wiadomo, że rozwój cywilizacji prowadzi do zanieczyszczenia środowiska, w którym żyjemy, co przyczynia się do rozwoju alergii. Warto pamiętać, że alergia to choroba dziedziczna.

Mama i córka z alergią siedzą na trawie wśród stokrotek i dmuchają nos, Aleric spray do nosa na alergię

Predyspozycje genetyczne

O tym, czy u kogoś rozwinie się alergia, decydują przede wszystkim geny. A co najważniejsze, to nie kwestia jednego czy kilku genów, ale aż kilkudziesięciu. To one determinują właśnie ten problem zdrowotny.  Dziedziczenie alergii określa się jako wielogenowe.

Warto więc pamiętać, że alergia to choroba dziedziczna. Właściwie mogłoby się wydawać, że to proste wyjaśnienie, ale jest wręcz przeciwnie. W przypadku alergii nie mówimy o takim samym dziedziczeniu tej cechy jak w przypadku np. koloru oczu czy włosów.

Tutaj mamy sytuację, w której geny przekazywane przez rodziców determinują prawdopodobieństwo wystąpienia alergii u dziecka. Nie jest to jednak dziedziczenie bezpośrednie – u dziecka rodzica alergika uczulonego na pyłek brzozy nie koniecznie wystąpi reakcja alergiczna właśnie na brzozę. Może się pojawić uczulenie na inne alergeny. 

Dziedziczymy predyspozycję do rozwoju alergii, a nie samą alergię.

To kontakt z alergenem powoduje aktywację odpowiednich genów i sprawia, że u dziecka pojawia się alergia. Przy istniejącej wrodzonej skłonności do alergii ważne jest, kiedy i w jaki sposób dochodzi do kontaktu z alergenem, czyli z czynnikiem wywołującym objawy.

Oszacowano, że gdy tylko jeden z rodziców ma alergię, to prawdopodobieństwo jej wystąpienia u dziecka wynosi 20–40%, jeśli oboje cierpią na alergię, to prawdopodobieństwo jej wystąpienia wzrasta już do poziomu 60–80%. Chora matka ma większe znaczenie niż chory ojciec.

Oprócz dziedziczenia skłonności do alergii, dziecko dziedziczy także ciężkość przebiegu choroby.

Alergia może się pojawić niezależnie od wieku, a jej objawy mogą być w różnym stopniu nasilone.

Charakterystyczną cechą alergii jest zmienność jej obrazu u dziecka wraz z wiekiem – to zjawisko naukowcy nazywają marszem alergicznym.

Czynniki środowiskowe

Zbyt sterylne otoczenie – hipoteza higieniczna

Zaobserwowano, że wraz ze wzrostem zamożności społeczeństw zdecydowanie poprawił się stan higieny i zmalała liczba zakażeń u małych dzieci, jednak równocześnie wzrosła ilość zachorowań na choroby alergiczne, a szczególnie astmę. Dowodem tego jest zdecydowanie większa liczba alergików w krajach wysoko rozwiniętych niż w społecznościach biedniejszych. 

 W latach 80. ubiegłego wieku powstała „hipoteza higieniczna” zgodnie z którą jeżeli małe dziecko częściej choruje na infekcje wywołane drobnoustrojami, to jego układ odpornościowy jest naturalnie pobudzany w taki sposób, że zmniejsza się ryzyko wystąpienia chorób alergicznych w przyszłości.

Hipoteza higieniczna zakłada, że wysoki poziom higieny i mniejsze narażenie na infekcje wywoływane wirusami, bakteriami czy pasożytami ogranicza układ odpornościowy–nie ma możliwości uczenia się otoczenia. Funkcję treningu dla układu immunologicznego, a w zasadzie dla limfocytów (czyli szeregowych komórek) pełni też kontakt ze zwierzętami. Dotyczy to zarówno zwierząt gospodarskich, jak i domowych. 

Należy jednak podkreślić, że hipoteza higieniczna nie może być pretekstem do obniżenia standardów higieny w opiece nad dzieckiem. Najlepszym rozwiązaniem jest zdroworozsądkowe podejście, które mówi, że „przesada jest niezdrowa w każdą stronę”.

 

Hipoteza żywności przetworzonej i zanieczyszczeń
  • Na wystąpienie reakcji alergicznej na pokarm czy leki istotny wpływ mają substancje dodawane do nich, aby poprawić jej walory smakowe, zapachowe czy wydłużyć termin przydatności do spożycia lub poprawić wygląd. Należą do nich konserwanty, barwniki, stabilizatory, aromaty i wiele innych. Znaczenie ma również sposób przygotowania żywności, szczególnie zwraca się uwagę na żywność przygotowywaną w tzw. fryturze.
  • W dużym stopniu na wystąpienie alergii wpływa jakość naszego powietrza. Skala zanieczyszczenia atmosfery spalinami, pyłami i substancjami lotnymi jest ogromna i bardzo szkodliwa dla naszych organizmów.
  • Zaobserwowano, że występowanie alergii jest wyższe w miastach niż na terenach wiejskich za co mogłyby odpowiadać przemysłowe i komunikacyjne zanieczyszczenia powietrza. Na cząstkach pochodzących z silników diesla oraz cząsteczkach lateksu z opon mogą osadzać się pyłki i jako duże konglomeraty łatwiej wyzwolić reakcję alergiczną.
  • Zmiany klimatyczne, które wpływają na zmiany pylenia roślin także mają wpływ na życie alergików.
  • Palenie papierosów i narażenie na dym tytoniowy jest udowodnionym czynnikiem ryzyka rozwoju alergii, już od życia płodowego.

 

DOBRA RADA: Dbajmy o to, co zjadamy, oraz sprawdzajmy, jakiej jakości są produkty, które podajemy naszym dzieciom. Nie popadajmy w skrajności, nie przesadzajmy ze sterylnym życiem. Podstawowe zasady higieny są zupełnie wystarczające. Dbajmy o środowisko.

Opracowanie treści medycznych we współpracy z Panią

Dr. n. med. Ewą Willac-Janc

Piśmiennctwo:

  1. Ariano R, Canonica GW, Passalacqua G. Possible role of climate changes in variations in pollen seasons and allergic sensitizations during 27 years. Ann Allergy Asthma Immunol. 2010 r;104(3):215-22.
  2. Bousquet J, Ansotegui IJ, van Ree R, Burney PG, Zuberbier T, van Cauwenberge P. European Union meets the challenge of the growing importance of allergy and asthma in Europe. Allergy. 2004;59(1):1-4.
  3. D Amato M, Cecchi L, Annesi-Maesano I, D Amato G. News on Climate Change, Air Pollution, and Allergic Triggers of Asthma. J Investig Allergol Clin Immunol. 2018;28(2):91-97.
  4. Shin JH, Lee DH. How does the pattern of aeroallergen sensitization change over time across all ages? Int Forum Allergy Rhinol. 2017;7(7):652-659.
  5. Rudzki E. Alergeny. Medycyna Praktyczna, Kraków 2008.
  6. http://www.tnsglobal.pl/archiwumraportow/files/2017/05/K.021_Zwierzeta_domowe_O04a-17.pdf
  7. Willak-Janc E, Balińska- Miśkiewicz W. Wpływ kontaktu z psem na rozwój alergii. Alergia 2015;4: 43-46.
  8. Vredegoor DW, Willemse T, Chapman MD, et al. Can f1 levels in hair and homes of different dog breeds: lack of evidence to describe any dog breed as hypoallergenic. J Allergy Clin Immunol 2012;130(4): 904-909.
  9. Hodson T, Custovic A, Simpson A, et al. Washing the dog reduces dog allergen levels, but the dog needs to be washed twice a week. J Allergy Clin Immunol 1999;103(4): 581-585.
  10. Chinn S, Heinrich J, Antó JM, et al. Bronchial responsiveness in atopic adults increases with exposure to cat allergen. Am J Respir Crit Care Med. 2007;176(1):20-6.
  11. Sander I, Lotz A, Neumann HD, et al. Indoor allergen levels in settled airborne dust are higher in day-care centers than at home. Allergy 2018; 73: 1263-1275.
  12. Niesler A,Ścigała G, Łudzeń-Izbińska B. Cat (Fel d1) and dog (Can f1) allergen levels in cars, dwellings and schools. Aerobiologia (Bologna) 2016; 32(3): 571-580.
  13. Sikorska-Szaflik H, Balińska-Miśkiewicz W, Willak-Janc E. Znaczenie wybranych alergenów zwierząt domowych w rozwoju chorób alergicznych (chomik, szczur, mysz).Public Health Forum 2017;3:108-115.
  14. Willak-Janc Ewa. Alergia wziewna u dzieci – nowe możliwości leczenia. Opis przypadku. Forum Pediatrii Praktycznej 2019, 26